يكسان نيست ، بلكه در علقه شديدتر از نطفه و در مضغه شديدتر از علقه است . زيرا هرچه مادهء انسان مراحل بيشترى را طى كند و به انسانيت نزديك‌تر شود ، قهرا استعداد انسان شدن در آن شديدتر مىگردد ، و وقتى استعداد انسان شدن شديدتر شد ، امكان استعدادى انسان نيز شديدتر مىشود ، چراكه امكان استعدادى ذاتا همان استعداد بوده و مغايرتشان اعتبارى است . اما امكان ذاتى قابل شدت و ضعف نيست . زيرا امكان ذاتى بدين معناست كه شىء ذاتا نه اقتضاى وجود دارد و نه اقتضاى عدم ، و چنان‌كه واضح است ، لا اقتضاء بودن شىء نسبت به وجود و عدم ، شدت و ضعف‌بردار نيست و معنا ندارد كه كم و زياد شود . يك شىء يا اقتضاى وجود و يا عدم را دارد و يا ندارد ، و اگر نداشت ، اين ندارى و فقدان ، شدت و ضعف‌بردار نيست . يك نكته : حضرت علامه قدس سرّه در فصل اول از بخش دهم ، نيز دربارهء امكان استعدادى سخن گفته ، اما در آن‌جا شدت و ضعف‌پذير بودن امكان استعدادى را اصل قرار داده و از آن نتيجه گرفته كه امكان استعدادى امرى وجودى است . « 1 » و اين نشان مىدهد كه به عقيدهء ايشان ، امور اعتبارى و مفاهيم انتزاعى قابل شدت و ضعف نيستند ، و لذا اگر چيزى ، به شدت و ضعف متصف شد ، نمىتواند امرى اعتبارى باشد بلكه حتما مابازاى خارجى دارد . در نتيجه ، امكان ذاتى كه امرى انتزاعى است هرگز قابل شدت و ضعف نخواهد بود . 2 . امكان استعدادى زائل شدنى است امكان استعدادى يك شىء ممكن است از بين برود و نابود شود و چنين نيست كه هميشه ملازم و همراه موضوع خود باشد . امكان استعداد يك شىء در دو صورت از بين مىرود ، يكى آن‌كه آن شىء از حالت قوه بدرآيد و فعليت پيدا كند ، و ديگر

--> ( 1 ) . متن كلام ايشان چنين است : « و هذا الامكان امر خارجىّ . لا معنى عقلىّ اعتبارىّ لا حقّ بماهيّة الشىء ، لأنّه يتّصف بالشدّة و الضعف ، و القرب و البعد » .